Kiszyniów
Chisinau
Czerwiec 2025 rok
Pomysł na wyjazd do Mołdawii budził we mnie pewne wątpliwości. Kraj ten w rankingach turystycznych plasuje się raczej w daleko poza czołówką. Postanowiłam sama się przekonać, więc wsiadłam w samolot i po nie całych 2 godzinach wylądowałam na lotnisku w Chisinau, bo taka jest poprawna nazwa stolicy Mołdawii. Budynek lotniska nowo wybudowany. Po trwającej całą wieczność odprawie paszportowej wychodzimy do hali głównej, gdzie w jednym ze stoisk załatwiam formalności najmu samochodu.
.
.
Pierwsze, o czym się przekonuję, to że samochodem jeździ się tutaj raczej intuicyjnie, zasadniczo bez większego przestrzegania zasad ruch drogowego. Kierowcy często korzystając z klaksonu wymuszają włączenie się do ruchu. Zwłaszcza, że w mieście samochodów jest bardzo dużo, częste korki i trudności z włączeniem się do ruchu. Tym nie mniej jeździło mi się bardzo dobrze, bezkolizyjnie i nie widziałam żadnych wypadków drogowych.
.
Kiszyniów, kilka słów o architekturze miasta
Chisinau
Architektura Kiszyniowa jest niezwykle zróżnicowana i odzwierciedla bogatą historię oraz przemiany polityczno-kulturowe regionu. W mieście można zaobserwować współistnienie różnych stylów – od neoklasycyzmu i eklektyzmu, przez neoromantyzm i neogotyk, aż po modernizm socjalistyczny i brutalizm z okresu sowieckiego.
W starszej części miasta dominują budynki z przełomu XIX i XX wieku, często utrzymane w stylu neoklasycystycznym i eklektycznym. Są to budowle o bogatej ornamentyce, z kolumnami, pilastrami, dekoracyjnymi gzymsami i balustradami. Przykłady te cechują się pastelowymi fasadami, wysokimi oknami ze zdobionymi obramowaniami oraz wykuszami i balkonami z kutego żelaza, co nadaje im elegancji i lekkości. Szczególną uwagę przyciągają również neogotyckie detale, takie jak ostrołukowe okna i rzeźbione portale, które budują monumentalny, nieco sakralny charakter niektórych obiektów. Niestety większość budynków jest zaniedbanych, w bardzo złym stanie i popadających w ruinę.
.
.
Zupełnie odmienny charakter ma architektura okresu sowieckiego, reprezentowana przez masywne, geometryczne bryły z betonu i kamienia. Przykładem może być gmach Teatru Narodowego Opery i Baletu – surowy, monumentalny budynek o uproszczonej, niemal brutalistycznej formie, zdobiony jednak charakterystycznym pasem płaskorzeźb i rytmicznie rozmieszczonymi filarami. Tego typu architektura miała wyrażać siłę państwa i nowoczesność, często kosztem detalu i lekkości formy.
Wśród nowszych budynków, zwłaszcza instytucji kultury i administracji, można zauważyć także wpływy orientalne czy mauretańskie – objawiające się w zdobieniach ceramicznych, łukach podkowiastych i wielokolorowych mozaikach, co świadczy o wielokulturowym dziedzictwie regionu.
.
.
Podsumowując, architektura Kiszyniowa to wielowarstwowa mozaika stylów, w której odbijają się zmienne losy miasta – od romantycznej elegancji XIX wieku, przez surowy monumentalizm epoki sowieckiej, po współczesne próby rewitalizacji dziedzictwa z poszanowaniem dla jego różnorodności.
Jezdnie są w złym stanie, a chodniki to prawdziwy tor przeszkód. Dziury, wyrwane płyty chodnikowe, czy wszelakiego rodzaju nierówności są na porządku dziennym, tak więc radzę patrzeć pod nogi. Trudno się temu wszystkiemu dziwić, Mołdawia to biedny kraj, którego nie stać na rozbudowę i naprawę dróg oraz rewitalizację zabytków architektury.
.
.
Sobór Metropolitalny Narodzenia Pańskiego
Catedrala Nașterea Domnului
Prawosławna katedra, położona w pobliżu placu Wielkiego Zgromadzenia Narodowego i należąca do Moskiewskiego Kościoła Prawosławnego. Katedra, czterokondygnacyjna dzwonnica oraz Brama Święta tworzą kompleks katedralny wybudowany w latach 1832–1836. Całość utrzymana w stylu późnego neoklasycyzmu, z wykorzystaniem starożytnych greckich form kolumnowych.
.
.
Wchodząc do środka można zobaczyć trzy ołtarze. Centralny (ikonostas), najbardziej okazały pod wezwaniem Narodzenia Pańskiego oraz dwa boczne ołtarze poświęcone pobożnemu hospodarowi Stefanowi Wielkiemu oraz Opaczności Matki Boskiej. Stefan Wielki jest patronem Kiszyniowa i miasto 14 października uroczyście obchodzi święto swojego patrona.
.
.
Święta Brama nazywana również Łukiem Triumfalnym, stanowi wejście na plac Katedralny. Specyfiką łuku kiszyniowskiego są cztery identyczne fasady z czterema filarami ozdobionymi kolumnami w porządku korynckim i przejściami w czterech kierunkach. Na piętrze zawieszony jest dzwon o wadze 400 pudów (stara rosyjską jednostką masy) co równa się 6,5 tony.
.
.
Sobór Świętej Teodory z Sihli
Biserica Sfânta Teodora de la Sihla
Należy do Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego. Budynek powstał w 1895 roku jako kaplica (czasownia) przy gimnazjum dla dziewcząt z rodzin ziemiańskich. Kaplicę konsekrowano dopiero 27 lat później. Na ten czas utworzono zastępczą kaplicę przy sali gimnastycznej. Kaplicę wyświęcono w 1922 roku, gdy Kiszyniów znalazł się w granicach Rumunii.
.
.
Bogato rzeźbiony, drewniany ikonostas składa się z kilku rzędów ikon w stylu bizantyjskim ułożonych wertykalnie i horyzontalnie. W centrum znajduje się ikona Pantokratora (Chrystusa jako Władcy i Sędziego), otoczona przez Matkę Boską, świętych i sceny biblijne.
Na jednej ze ścian duże malowidło przedstawia rodzinę świętych męczenników – jest to fresk typowy dla kościołów rumuńskich, przedstawiający Świętych Brancoveanu (Konstantyn Brancoveanu, jego dzieci i towarzyszy).
.
.
Kopułę wypełnia kompozycja, której centrum stanowi Chrystus Pantokrator (Wszechwładny), otoczony koncentrycznymi kręgami świętych, aniołów i symboli ewangelistów. Tło jest bardzo bogato zdobione z wykorzystaniem intensywnych kolorów czerwieni, błękitu i złota, co podkreśla niebiański charakter sceny.
.
Klasztor Ciuflea
Manastirea Ciuflea
Mołdawski klasztor prawosławny, poświęcony Świętemu Teodorowi z Amazei. Klasztor został sfinansowany przez Anastasiego Ciufliego na miejsce pochówku swojego brata Teodora. Bracia Ciuflea byli zamożnymi kupcami pochodzącymi z Macedonii, którzy wyemigrowali do Besarabii (tereny współczesnej Mołdawii). Cerkiew konsekrowano w 1858 roku. Szczątki Teodora złożono w południowym skrzydle budynku, a jego brata Anastazego, 11 lat później.
.
.
Klasztor Ciufle z daleka przyciąga wzrok blaskiem złotych dachów i kopuł oraz błękitem ścian. Teren kompleksu bardzo czysty i zadbany. Po wejściu przez okazałą bramę po prawej stronie zobaczymy niewielką kaplicę Iwerskiej Ikony Matki Bożej, jednej z najbardziej znanych i czczonych ikon Kościoła prawosławnego, posiadającej szereg również uznanych za cudowne kopii. Jej oryginał znajduje się w monasterze Iwiron na górze Athos (Grecja), od którego wzięła swoją nazwę.
.
.
Cerkiew pod wezwaniem Świętego Teodora Tirona z Amazei, rzymskiego żołnierza, męczennika wczesnochrześcijańskiego oraz świętego Kościoła Katolickiego i Prawosławnego. Budynek cerkwi charakterystyczny dla świątyń prawosławnych z elementami neobizantyjskimi. Nad wejściem umieszczona jest mozaika przedstawiająca patrona cerkwi. Wewnątrz cerkwi stary, ręcznie rzeźbiony ikonostas, bogato zdobiony ikonami Chrystusa, Matki Bożej, świętych oraz scenami biblijnymi.
.
.
Katedra Opatrzności Bożej
Catedrala Providentei Divine Chisinau
W latach 20-tych XIX wieku największą społeczność rzymskokatolicką w Kiszyniowie stanowili Polacy i to oni byli inicjatorami budowy kościoła. Pierwsza parafia powstała w 1830 roku, a konsekrowanie kościoła odbyło się w 1836 roku za czasów panowania Imperium Rosyjskiego. Budynek w stylu klasycznym z bliźniaczymi wieżami. Kościół otwierany tylko w czasie mszy. Niestety byłam o innej porze i nie miałam możliwości zobaczyć katedry w środku. Przy wejściu na teren znajduje się naturalnej wielkości rzeźba papieża Jana Pawła II siedzącego na ławce. Rzeźba wykonana bardzo realistycznie, wiernie odtwarzając twarz, sylwetkę i charakterystyczne elementy stroju papieskiego.
.
.
Narodowy Teatr Opery i Baletu im. Marii Biesu
Teatrul National de Opera si Balet „Maria Biesu”
Zbudowany w czasach Związku Radzieckiego (1957 r.) gmach opery, to imponujący przykład architektury socrealistycznej z elementami modernizmu, charakterystyczny dla drugiej połowy XX wieku w krajach bloku wschodniego. Do głównego wejścia prowadzą szerokie schody podkreślające monumentalność budowli. Masywny dach z bogato zdobionym fryzem w postaci abstrakcyjnych, rytmicznie powtarzających się reliefów, wsparty jest na ośmiu kolumnach. Fasada utrzymana w surowym, geometrycznym stylu z dominacją wysokich pionowych okien. Po rozpadzie Związku Radzieckiego scena w Kiszyniowie stała się jednym z wiodących teatrów operowych i baletowych w Europie Wschodniej. W 2012 roku nadano mu imię znanej śpiewaczki operowej Marii Biesu.
.
.
Jednego z wieczorów podczas pobytu w Kiszyniowie udałam się na spektakl operowy „Alexandru Lapusneanu”. To historia opowiadająca wojewodzie, prawdziwej postaci historycznej, który aby zdobyć władzę posunął się do podstępnego wymordowania swoich opozycjonistów. Bardzo ciekawa opera, w dobrym wykonaniu i z niezwykle ciekawą scenografią.
.
.
Pomnik Stefana Wielkiego
Najwybitniejszym dowódcą w mołdawskiej historii był hospodar (wojewoda) Stefan Wielki, który panował w Mołdawii w latach 1457–1504. Podczas prawie 50-cio letnich rządów przeobraził Mołdawię w silny organizm państwowy, długo utrzymując niezależność wbrew interesom i ambicjom potężniejszych sąsiadów, dążących do jej podporządkowania. Stefan Wielki zwyciężył w 34 ze swoich 36 bitew, a w Europie wsławił się długotrwałym oporem wobec najazdów tureckich. Prawie w każdym mieście i miasteczku możemy spotkać pomniki wystawione hospodarowi Stefanowi Wielkiemu.
.
.
Pałac Republiki
Palatul Republicii
Pałac Republiki, wybudowany w 1984 roku, to budynek wielofunkcyjny, odbywają się tu konferencje, spotkania i warsztaty. Rząd krajowy korzysta z pomieszczeń pałacu podczas ważnych uroczystości państwowych na przykład podczas zaprzysięgania prezydenta. Parlament Republiki Mołdawii obradował w pomieszczeniach pałacu od 2009 do 2014 roku, podczas gdy w oficjalnym budynku rządowym przeprowadzano remonty. W 2015 roku pałacowi nadano obecną nazwę. W Pałacu Republiki znajduje się sala koncertowa i teatralna.
.
.
Ogród Botaniczny
Grădina botanică din Chișinău
Założony w 1951 roku na działce o powierzchni 74 hektary. W kolejnych latach kolekcja roślin powiększała się, a grupy roślin były dobrane do panującego klimatu i gleby, co zapewniło zdrowy wzrost i odporność, a jednocześnie ułatwiało prowadzenie prac badawczych roślinności. W 1965 roku powierzchnia Ogrodu Botanicznego powiększyła się o kolejne 30 hektarów. W kwietniu 2017 roku Ogród Botaniczny doświadczył poważnego kryzysu, kiedy to obfite opady śniegu doprowadziły do utraty i uszkodzenia 80% drzew i krzewów ozdobnych w parkowych kolekcjach. Pomimo tej klęski, Ogród bardzo powoli się odradza. Obecnie park daleko odbiega od mojego wyobrażenia i znajomości innych Ogrodów Botanicznych. Duże przestrzenie bez żadnych drzew, brak opisów poszczególnych gatunków. Rozarium, mimo że był to szczyt kwitnienia róż wyglądało bardzo marnie, nie wspominając o ogromnej ilości mszyc na każdym krzaczku.
.
.
W jednej z części Ogrodu Botanicznego jest niewielka plenerowa wystawa ekspresyjnej, rzeźby ceramicznej wykonanej w stylu abstrakcyjnym z bogatą fakturą i intensywną kolorystyką. Prace różnych twórców wyróżniają się intensywną ekspresją formalną i sugestywnym połączeniem rzeźby z barwną ceramiką. Umieszczone na żółtych cokołach, w zielonym, parkowym otoczeniu, podkreślają kontrast między naturą a formą stworzoną przez człowieka.
.
.
Muzeum Wsi
Muzeul Satului
Na przedmieściach Kiszyniowa w kierunku lotniska swoje miejsce znalazło Muzeum Wsi, którego otwarcie nastąpiło 30 lat temu. Założeniem muzeum jest gromadzenie budownictwa charakterystycznego dla basarabskiej wsi z XVII do XIX wieku. Pierwszym eksponatem był stary wiatrak ze wsi Opaci w okręgu Causeni, który spłonął podczas pożaru i do dzisiaj nie został odrestaurowany.
.
.
Obecnie w kompleksie muzealnym, oprócz starych chat znajduje się najstarszy mołdawski zabytek sakralny, drewniany kościół sprowadzony ze wsi Hirișeni. Drewniana cerkiew, wykonana w całości z lokalnego drewna dębowego, wzniesiona w 1642 roku ma wysokość 27 metrów i jest jednym z najwyższych drewnianych kościołów w kraju. Do przeniesienia w 2009 roku cerkwi, została rozebrana, każdy element został ponumerowany, co można zobaczyć do dzisiaj, a następnie została złożona. Natomiast dach pokryto nowym gontem. Główna ściana – ikonostas – jest pełna świętych wizerunków, ułożonych w rzędach, z dominującymi postaciami Chrystusa i Matki Bożej w centralnej części. Przed ołtarzem leży kolorowy, ręcznie tkany dywan z bogatymi, kwiatowymi wzorami i postaciami anielskimi, nadający wnętrzu ciepły, niemal domowy charakter. Ściany boczne pokryte są malunkami przedstawiającymi postacie świętych, proroków i apostołów, ujętych w dostojnych pozach, z nimbami wokół głów. Na suficie obraz przedstawiający Chrystusa Pantokratora w otoczeniu aniołów i świętych. Wnętrze jest nasycone symboliką, barwami i detalami typowymi dla północno mołdawskiej architektury prawosławnej, tworząc atmosferę głębokiej duchowości i sakralnego skupienia. Cerkiew do dzisiaj pełni swoją funkcję i miałam okazję uczestniczyć w uroczystości chrztu.
.
.
Całości ogromnego uroku dodawały zadbane tereny zieleni, liczne doniczki z bujnie kwitnącymi czerwonymi pelargoniami. No cóż, nie mogłam się powstrzymać i jedna z odsadek już ukorzeniła się u mnie w domu, a w przyszłym roku zakwitnie przypominając mi to miejsce.
.
.
Mołdawski Komitet Olimpijski
Sportowcy Mołdawii z powodzeniem uczestniczą od 1998 roku w letnich i od 1994 roku w zimowych Igrzyskach Olimpiadach. W Igrzyskach Zimowych reprezentanci Mołdawii jeszcze nie zdobyli żadnego medalu, natomiast w letnich łącznie 8 medali. Medalowymi dyscyplinami są kajakarstwo, strzelectwo, judo, zapasy i boks.
Nasza reprezentacja w piłce nożnej w październiku 2024 roku wymęczyła remis z reprezentacją Mołdawii, jak podawały media. Za to w czerwcu 2025 roku odniosła „wspaniały” sukces zwyciężając 2:0. Nie jestem fanką tej dyscypliny sportu.
Kiedy stanęłam przed niewielkim, skromnym budynkiem Mołdawskiego Komitetu Olimpijskiego, przypomniał mi się ogromny budynek Polskiego Komitetu Olimpijskiego, ciągłe spory, sensacje i awantury. Zaczęłam zastanawiać się, co jest najważniejsze w sporcie
.
.
Lew Tołstoj w Kiszyniowie
Mimo, że Internet zaprzecza jakoby Lew Tołstoj, autor „Wojny i pokoju” oraz „Anny Kareniny”, kiedykolwiek mieszkał lub przebywał w Kiszyniowie, to tablica informacyjna na jednym z budynków mówi co innego. Budynek znajduje się na rogu ulicy Bucuresti i Tołstoja. Tablica ufundowana przez społeczność rosyjską i fundusz literatury i kultury słowiańskiej informuje, że Lew Nikołajewicz Tołstoj przebywał w Kiszyniowie we wrześniu i październiku 1854 roku. Ot taka ciekawostka.
.
.
Krótkie podsumowanie wizyty w Mołdawii
Kiedy wybierałam się do Mołdawii, usłyszałam od kilku osób, że to „trzeci świat”, najbiedniejsze państwo w Europie. Mołdawia dokłada wszelkich starań, by przystąpić do Unii Europejskiej. Niestety w kraju jest wielu eurosceptyków pragnących przejęcia władzy przez partie prorosyjskie. Na jesieni tego roku wybory zdecydują o przyszłości tego niewielkiego, ale jakże ważnego politycznie ze względu na swoje położenie.
Mołdawia się starzeje. Liczba ludności stale spada, a to ze względu na to, że młodzi ludzie przeprowadzają się do sąsiedniej Rumunii oferującej lepszą pracę i wyższe zarobki, a co najważniejsze nie ma bariery językowej oraz Europy posługującej się językami romańskimi.
.
.
W Kiszyniowie patrząc na ulicę i ludzi nie doczuwa się biedy. Duża liczba samochodów w tym całkiem luksusowych. W restauracjach, kawiarniach czy pubach pełno zadowolonych ludzi, a sklepy i galerie handlowe zaopatrzone są w towary z całego świata. Ceny porównywalne do naszych krajowych. Ceny w menu z restauracji należy podzielić przez 5 i wyjdzie nam ile to w złotówkach.
.
.
.
Dziękuję, że jesteś ze mną :).
Mam nadzieję, że zainteresował Cię mój wpis.
Czy chcesz zadać jakieś pytanie? Może napisać coś miłego? A może masz jakieś uwagi do tekstu ?
Śmiało, poniżej możesz to zrobić!
Jeśli podobał Ci się ten wpis, możesz udostępnić go znajomym.
Dziękuję
Ola
Zapraszam do polubienia mojej strony na Facebooku, dzięki której możesz być na bieżąco z moimi wpisami z kolejnych podróży.